Valentinovo, koje se obilježava 14. februara, danas je poznato kao Dan zaljubljenih. Milioni ljudi širom svijeta toga dana razmjenjuju čestitke, poklone, cvijeće i poruke ljubavi. Međutim, iza ovog praznika stoji složena istorijska priča koja uključuje rane kršćanske mučenike, srednjovjekovne običaje i kasniji razvoj komercijalnih tradicija.
Za razliku od modernog shvatanja da je Valentinovo “izmišljeni praznik”, njegovo porijeklo je zapravo duboko ukorijenjeno u evropskoj istoriji.
Tko je bio sveti Valentin?
Ime praznika dolazi od svetog Valentina, ali istorijski izvori govore da su postojala najmanje dva rana kršćanska mučenika s tim imenom u 3. vijeku nove ere.
Najčešće se spominje Sveti Valentin, svećenik iz Rima koji je živio u vrijeme rimskog cara Klaudija II (3. stoljeće). Prema kasnijim hagiografskim zapisima (crkvenim biografijama svetaca), Valentin je pogubljen 14. februara oko 269. ili 270. godine.
Postoji popularna priča da je car Klaudije II zabranio brak mladim vojnicima jer je smatrao da neoženjeni muškarci postaju bolji vojnici. Navodno je Valentin tajno vjenčavao zaljubljene parove, zbog čega je uhapšen i pogubljen. Međutim, važno je naglasiti da istoričari nemaju čvrste dokaze da je ta zabrana zaista postojala. Ta priča potiče iz kasnijih legendi, a ne iz savremenih rimskih izvora.
Druga verzija govori o Valentinu koji je pomagao progonjenim kršćanima i zbog toga stradao. Postojao je i biskup Valentin iz Ternija, također mučenik iz 3. vijeka. Moguće je da su se priče o više osoba s istim imenom vremenom spojile u jednu tradiciju.
Ono što je istorijski potvrđeno jeste da je 14. februar bio dan kada je Katolička crkva obilježavala spomen na svetog Valentina kao mučenika.
Ima li Valentinovo veze s paganskim običajima?
Često se spominje da Valentinovo potiče od rimskog paganskog festivala Luperkalija, koji se održavao sredinom februara. Luperkalije su bile povezane s plodnošću i pročišćenjem.
Međutim, većina modernih historičara smatra da nema direktnih dokaza da je Valentinovo nastalo kao zamjena za Luperkalije. Veza između ta dva običaja uglavnom je teorijska i pojavila se u kasnijim interpretacijama. Crkveni zapisi ne potvrđuju da je praznik svetog Valentina uveden da bi “zamijenio” paganski festival.
Dakle, iako su datumi bliski, direktna povezanost nije istorijski dokazana.
Kada Valentinovo postaje praznik ljubavi?
Valentinovo nije odmah bilo povezano s romantičnom ljubavlju. Ta ideja pojavljuje se tek u srednjem stoljeću.
U 14. stoljeću engleski pjesnik Geoffrey Chaucer u svom djelu “Parlament ptica” spominje 14. februar kao dan kada ptice biraju svoje partnere. Ova pjesnička simbolika doprinijela je povezivanju datuma s romantičnom ljubavlju.
U to vrijeme u Engleskoj i Francuskoj razvija se ideja dvorske ljubavi – romantične, često idealizirane ljubavi među plemstvom. Valentinovo postaje prilika za razmjenu ljubavnih poruka i pjesama.
Najstarija sačuvana “valentinovska čestitka” potiče iz 1415. godine, kada je francuski vojvoda Charles d’Orléans iz londonskog zatvora poslao ljubavnu pjesmu svojoj supruzi.
Kako je Valentinovo postalo masovno obilježavano?
U 18. i 19. stoljeću u Engleskoj i kasnije u Sjedinjenim Američkim Državama razmjena pisanih čestitki postaje popularna. Razvojem štampe i industrijske proizvodnje u 19. vijeku počinju se masovno proizvoditi gotove čestitke.
U 20. stoljeću praznik dobija komercijalnu dimenziju. Cvijeće (posebno ruže), čokolade i nakit postaju uobičajeni pokloni. Kompanije su prepoznale ekonomski potencijal praznika i dodatno ga popularizovale kroz marketing.
Važno je naglasiti da komercijalizacija nije izvor praznika, već njegova kasnija faza razvoja.
Kako se Valentinovo obilježava danas?
Način obilježavanja razlikuje se od zemlje do zemlje.
U mnogim zapadnim zemljama parovi:
– razmjenjuju čestitke (tzv. “valentine”),
– poklanjaju cvijeće (najčešće crvene ruže),
– daruju čokoladu ili poklone,
– organizuju romantične večere.
U nekim državama praznik nije ograničen samo na romantične partnere, već se pokloni daju i prijateljima, članovima porodice ili kolegama.
U Japanu, na primjer, žene 14. februara poklanjaju čokoladu muškarcima, dok muškarci uzvraćaju poklon mjesec dana kasnije, 14. marta (tzv. “White Day”).
U mnogim evropskim zemljama Valentinovo nema status državnog praznika, ali je široko prihvaćeno kao kulturna tradicija.
Da li je Valentinovo ,,izmišljeni praznik”?
Često se može čuti tvrdnja da je Valentinovo “izmislila industrija poklona”. To nije tačno.
Istorijski gledano:
– Dan svetog Valentina obilježava se od ranog srednjeg vijeka.
– Povezanost s romantičnom ljubavlju javlja se u 14. vijeku.
– Komercijalizacija dolazi tek mnogo kasnije, u 19. i 20. vijeku.
Dakle, praznik ima stvarno istorijsko i kulturno porijeklo, ali je s vremenom dobio savremeni, tržišno oblikovan karakter.
Zaključak.
Valentinovo nije nastalo preko noći niti ga je “izmislila” jedna osoba. Njegovi korijeni sežu u ranu kršćansku tradiciju, kasnije su oblikovani srednjovjekovnom književnošću i običajima, a današnji oblik rezultat je modernog društva i tržišta.
Obilježava se 14. februara u čast svetog Valentina, mučenika iz 3. vijeka, a s vremenom je postao simbol romantične ljubavi.
Bilo da ga neko vidi kao lijepu tradiciju ili kao komercijalni događaj, istorijske činjenice pokazuju da Valentinovo ima duboke kulturne korijene koji su se razvijali stoljećima.
vazda.ba
